İcra takibine itiraz; borçlu tarafından takibin durdurulmasını sağlayan ve takibin esasına yönelik bir savunma yoludur. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında düzenlenen itiraz hakkı, süresinde ve usulüne uygun kullanılmazsa borç kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. İcra takibi türüne göre itiraz süresi, mercii ve usulü farklılık gösterir. Bu rehberde icra takibine itiraz süreçlerini; ilamsız takip, kambiyo senetlerine özgü takip, ilamlı takip ve gecikmiş itiraz başlıkları altında, süreler ve sonuçları ile birlikte detaylı olarak açıklayacağız.
İcra Takibi Türleri ve İtiraz Yolları
İcra ve İflas Kanunu, takip türüne göre farklı itiraz usulleri öngörmüştür:
| Takip Türü | İtiraz Süresi | İtiraz Mercii | Takibi Durdurur mu? |
|---|---|---|---|
| İlamsız icra (İİK m. 62) | 7 gün | İcra dairesi | Evet, kendiliğinden |
| Kambiyo senetlerine özgü takip (İİK m. 168) | 5 gün | İcra mahkemesi | Hayır (teminat ile evet) |
| İlamlı icra (İİK m. 33) | 7 gün (icranın geri bırakılması) | İcra mahkemesi | Belgeli durumlarda evet |
| Gecikmiş itiraz (İİK m. 65) | 3 gün (engelin kalkmasından) | İcra mahkemesi | Hâkim kararıyla evet |
İlamsız Takiplerde İtiraz (İİK m. 62)
İlamsız icra takibinde borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak itiraz edebilir. Sözlü itiraz, icra müdürünün huzurunda tutanağa geçirilir.
- Borca itiraz: Borcun hiç bulunmadığı veya kısmen bulunduğu beyan edilir. Borçlu “borçlu değilim” demesi yeterlidir; gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur.
- İmzaya itiraz: Adi senetlerdeki imzanın kendisine ait olmadığı ileri sürülür.
- Yetkiye itiraz: Takibin başlatıldığı icra dairesinin yetkili olmadığı bildirilir. Yetkili icra dairesinin de bildirilmesi gerekir; aksi halde itiraz reddedilir.
İtirazın sonucu: Süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur (İİK m. 66). Alacaklı, takibin devamını sağlamak için itirazın iptali davası (İİK m. 67) veya itirazın kaldırılması (İİK m. 68) yoluna başvurmak zorundadır. Alacaklı 1 yıl içinde bu yollardan birine başvurmazsa takip düşer.
Kambiyo Senetlerine Özgü Takipte İtiraz (İİK m. 168-170)
Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı takiplerde itiraz süresi 5 gündür. İtirazın muhatabı icra dairesi değil, icra mahkemesidir. Yazılı dilekçeyle yapılır ve borçlunun bizzat duruşmaya katılması istenebilir.
- İtiraz, ödeme veya icra emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır.
- İtiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun itirazı kabul edilmedikçe takip devam eder.
- Borçlu, alacağın %15’i oranında teminat yatırarak takibin durdurulmasını talep edebilir (İİK m. 169).
- İtirazın haksız çıkması halinde borçlu alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkûm edilebilir.
İmzaya İtiraz (İİK m. 170)
Adi senetlerdeki imzaya itiraz, borçlunun senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmesidir. İmzaya itiraz hâkim tarafından bilirkişi (genellikle adli grafoloji uzmanı) incelemesiyle değerlendirilir.
- Bilirkişi raporuna göre imza borçluya ait çıkarsa itiraz reddedilir ve borçlu icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m. 170/4).
- İmza borçluya ait değilse senet geçersiz sayılır ve takip iptal edilir.
- Bilirkişi raporu masrafı kural olarak haksız çıkan tarafa yüklenir.
İtirazın Süresinin Kaçırılması — Gecikmiş İtiraz (İİK m. 65)
Süresinde itiraz edilmediği takdirde takip kesinleşir; ancak borçlu, kusursuz olarak süreyi kaçırmışsa gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir. Engel hâlin ortadan kalkmasından itibaren 3 gün içinde icra mahkemesine başvurarak engel halini belgeleriyle ispat etmek gerekir.
- Kabul edilebilir engeller: ağır hastalık (hastane raporu), doğal afet, tutukluluk, yurt dışında olmaktan kaynaklı tebligata ulaşamama.
- Engelin niteliği “elinde olmayan” sebep olmalıdır; ihmal, tatil, iş yoğunluğu kabul edilmez.
- Mahkeme gecikmiş itirazı kabul ederse takip durur ve ödeme emri itirazına eşdeğer sonuç doğurur.
İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)
İtiraz nedeniyle takip duran alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açarak takibe devam edebilir. Bu dava genel hükümler ile çözülen tipik bir alacak davasıdır:
- Mahkeme alacaklıyı haklı bulursa itirazın iptaline karar verilir ve takip kaldığı yerden devam eder.
- Borçlu, alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir.
- Alacaklı haksız çıkarsa, alacaklı aynı oranda kötü niyet tazminatına mahkûm edilebilir.
- Görevli mahkeme; alacağın miktarına göre asliye hukuk veya sulh hukuk mahkemesidir.
İtirazın Kaldırılması (İİK m. 68-69)
Alacaklı, elinde imzası ikrar edilmiş bir senet veya resmi belge varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılması yoluna gidebilir. Bu yol, itirazın iptali davasından çok daha hızlıdır:
- Kesin kaldırma (m. 68): Borçlunun yazılı kabulü, imza ikrar veya tasdik edilmiş senet bulunması halinde. Mahkeme inceleme yapar; belgenin gerçekliği konusunda şüphe yoksa itirazın kaldırılmasına karar verir.
- Geçici kaldırma (m. 68/a): İmza inkar edilmediği halde senet ibraz edilmişse. Borçlu 7 gün içinde genel mahkemede borçtan kurtulma davası açmazsa itirazın kaldırılması kesinleşir.
- Talep süresi: İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay.
İlamlı İcra Takibinde İtiraz
Kesinleşmiş bir mahkeme kararına (ilam) dayalı icra takibinde borçlu kural olarak borca veya borcun varlığına itiraz edemez. Sadece icranın geri bırakılması talep edilebilir (İİK m. 33):
- Borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya başka bir sebeple sona erdiği yazılı belge ile ispat edilirse takip durdurulur.
- Talep, icra mahkemesine yapılır.
- Senedin imzası noter onaylı veya kamu kurumunca onaylı olmalıdır.
- İlamın iptali için ayrıca yargılamanın yenilenmesi veya istinaf/temyiz yolları açıktır.
İtiraz Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
- Takip dosyası numarası (icra müdürlüğü adı + esas numarası),
- Borçlunun ad, soyad, TC kimlik numarası ve adres bilgileri,
- Alacaklının ad, soyad ve adresi,
- İtirazın türü (borca itiraz, imzaya itiraz, yetkiye itiraz),
- İtiraz sebepleri (borcun ödendiği, zamanaşımı, takas, ifa imkansızlığı vb.),
- Yetkiye itirazda yetkili icra dairesinin adresi,
- Dayanak deliller (banka dekontu, sözleşme, makbuz, tanık),
- İmza ve tarih.
Haciz ve Sonrası
İtiraz edilmemesi veya itirazın kaldırılması sonrasında takip kesinleşir. Alacaklı haciz işlemi başlatabilir:
- Menkul haczi: Ev eşyaları, araç, ticari mal vb.
- Maaş haczi: Net maaşın 1/4’üne kadar (İİK m. 83).
- Banka hesabı haczi: Borçlunun banka hesaplarına haciz konulması.
- Gayrimenkul haczi: Tapu sicilinde haciz şerhi.
- Üçüncü kişi alacaklarının haczi: Borçlunun başkalarından olan alacaklarının haczi.
Haczedilemeyen mallar İİK m. 82-83’te sayılmıştır: zaruri ev eşyaları, mesleki aletler, askerlik nişanları, nafaka alacakları dışında haczedilemeyen kıdem ve ihbar tazminatları gibi.
Sıkça Sorulan Sorular
İcra takibine itiraz nasıl yapılır?
İlamsız icra takibinde itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde, takibin başlatıldığı icra dairesine yazılı dilekçe ile veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise 5 gün içinde icra mahkemesine yazılı başvuru gerekir. Tüm itirazlarda dilekçenin örneği alacaklıya tebliğ edilir.
İtiraz takibi durdurur mu?
İlamsız takipte süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Kambiyo senedi takibinde ise itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; borçlu alacağın %15’i tutarında teminat yatırırsa durdurma kararı verilebilir.
İcra inkâr tazminatı ne kadardır?
İtirazın iptali davasında borçlunun haksız itirazı sabit olursa alacağın en az %20’si oranında icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m. 67/2). Alacaklının haksız takibinde ise aynı oranda kötü niyet tazminatı gündeme gelir.
İtiraz dilekçesinde nelere yer verilmelidir?
İtiraz dilekçesinde takip dosyası numarası, borçlunun kimlik bilgileri, itirazın türü, itiraz sebepleri ve dayanak deliller belirtilmelidir. Yetkiye itirazda yetkili icra dairesi de gösterilmelidir; aksi halde itiraz reddedilebilir.
Mahkeme ilamına dayalı icra takibine itiraz edilebilir mi?
Kural olarak hayır. Ancak borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya başka bir sebeple sona erdiği yazılı belge ile ispat edilirse İİK m. 33 uyarınca icranın geri bırakılması talep edilebilir. Detaylı bilgi için icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
İtiraz ettim ama alacaklı dava açmadı, takip ne olur?
İlamsız takipte alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması talebinde bulunmazsa takip kendiliğinden düşer (İİK m. 78). Borçlu yatırdığı teminat veya icra mahkemesinin emanetindeki mal varlığını geri alabilir.
İtiraz dilekçesi vermek için icra dairesine gitmek zorunda mıyım?
Yazılı dilekçe posta veya UYAP üzerinden de gönderilebilir; ancak postada belge zamanında ulaşmazsa süre kaçırılmış sayılabilir. Sözlü itiraz için icra dairesine gitmek gerekir. Avukatınız varsa UYAP üzerinden hızlı elektronik başvuru yapabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için hukuki danışmanlık almanız önerilir.