İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisini düzenleyen hukuk dalıdır. Türkiye’de iş ilişkileri başta 4857 sayılı İş Kanunu olmak üzere çeşitli mevzuatla korunmaktadır. Konya’da çalışan veya işveren olarak haklarınızı bilmek, olası uyuşmazlıklarda doğru adımları atmanızı sağlar. Bu rehberde, işçi hakları, tazminat türleri ve iş davası sürecini detaylı olarak ele alıyoruz.
Temel İşçi Hakları
4857 sayılı İş Kanunu’na göre her işçinin sahip olduğu temel haklar:
- Asgari ücret hakkı: 2026 yılında belirlenen asgari ücretin altında çalıştırılamaz
- Fazla mesai ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışma için %50 zamlı ücret
- Yıllık izin: 1-5 yıl arası 14 gün, 5-15 yıl arası 20 gün, 15 yıl üzeri 26 gün
- Hafta tatili: Haftada en az 1 gün kesintisiz 24 saat dinlenme
- Ulusal bayram ve genel tatil: Bu günlerde çalıştırılırsa 1 günlük ücret ek olarak ödenir
- SGK sigortası: İşe başladığı gün itibariyle bildirim zorunluluğu
- İş sağlığı ve güvenliği: Güvenli çalışma ortamı sağlanması
- Eşit davranma: Aynı koşullardaki işçilere eşit muamele
Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı, en az 1 yıl çalışmış işçinin, belirli koşullarla iş sözleşmesinin sona ermesi halinde hak ettiği tazminattır.
Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları
- İşverenin haksız feshi (İş Kanunu m.25/II dışında)
- İşçinin haklı nedenle feshi (İş Kanunu m.24)
- Kadın işçinin evlenmesi nedeniyle 1 yıl içinde istifası
- Erkek işçinin askerlik nedeniyle istifası
- Emeklilik hakkı kazanılması
- İşçinin vefatı
Kıdem Tazminatı Hesaplama
Kıdem tazminatı, her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Hesaplamaya dahil edilen kalemler:
- Temel ücret (brüt)
- Yemek yardımı
- Yol yardımı
- Düzenli yapılan ikramiye ve primler
- Diğer sürekli sosyal yardımlar
2026 kıdem tazminatı tavanı: Her yıl için hesaplanan tutar, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın belirlediği tavan miktarını aşamaz. Güncel tavan tutarı için resmi açıklamaları takip edin.
Örnek hesaplama: Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan ve 5 yıl 3 ay çalışan bir işçinin kıdem tazminatı: 30.000 TL × 5,25 yıl = 157.500 TL (tavan sınırını aşmamak kaydıyla).
İhbar Tazminatı
İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın, yasal bildirim süresine uymadan işten çıkarma veya ayrılma halinde ödemesi gereken tazminattır.
| Çalışma Süresi | İhbar Süresi |
|---|---|
| 0-6 ay | 2 hafta |
| 6 ay – 1.5 yıl | 4 hafta |
| 1.5 – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıl üzeri | 8 hafta |
İhbar süresine uyulmadan yapılan fesihlerde, karşı tarafa ihbar süresine denk gelen ücret tutarı tazminat olarak ödenir.
İşe İade Davası
İş güvencesi kapsamındaki işçiler (30+ çalışanlı işyeri, 6 ay+ kıdem), geçerli bir neden olmadan işten çıkarıldıklarında işe iade davası açabilir.
- Süre: Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalı
- Arabuluculuk: Zorunlu arabuluculuk süreci (3 hafta + 1 hafta uzatma)
- Dava: Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalı
- Sonuç: Mahkeme işe iadeye karar verirse, işveren 1 ay içinde işçiyi çağırmalıdır
- Tazminat: İşe başlatılmazsa 4-8 aylık ücret tutarında tazminat + boşta geçen süre ücreti (max 4 ay)
İş Kazası ve Meslek Hastalığı
İş kazası veya meslek hastalığı durumunda işçinin hakları:
- SGK geçici iş göremezlik ödeneği: Raporlu olduğu süre boyunca
- Sürekli iş göremezlik geliri: Kalıcı iş gücü kaybı halinde
- Maddi tazminat: İşverenden tedavi giderleri, kazanç kaybı ve bakım giderleri
- Manevi tazminat: Acı, elem ve üzüntü karşılığı
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Vefat halinde yakınlara
İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı 10 yıldır. Konya’da iş kazası davaları İş Mahkemeleri’nde görülür.
Zorunlu Arabuluculuk
2018’den itibaren iş davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaktadır. İş mahkemesine dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Kapsam:
- Kıdem ve ihbar tazminatı talepleri
- Fazla mesai, yıllık izin ücreti
- İşe iade davaları
- Ücret alacakları
İstisnalar: İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları, SGK uyuşmazlıkları ve hizmet tespiti davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır.
Konya’da arabuluculuk başvuruları, Konya Adliyesi Arabuluculuk Bürosu‘na yapılır. Süreç genellikle 3-4 hafta içinde sonuçlanır ve başarı oranı yaklaşık %65-70’tir.
İş Davası Süreci
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş davası süreci şu şekilde ilerler:
- Dava dilekçesi: İş Mahkemesi’ne ayrıntılı dava dilekçesi sunulur
- Tensip zaptı: Mahkeme, dava dosyasını inceler ve duruşma günü belirler
- Ön inceleme: Taraflar dinlenir, uyuşmazlık konuları belirlenir
- Tahkikat: Tanık dinleme, bilirkişi raporu, belge inceleme
- Karar: Mahkeme hükmünü açıklar
- İstinaf: Karara itiraz varsa Bölge Adliye Mahkemesi’ne başvurulur
Konya İş Mahkemeleri’nde ortalama dava süresi 8-14 ay arasındadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Genel kural olarak istifa halinde kıdem tazminatı alınamaz. Ancak haklı fesih nedenlerinin varlığı halinde (ücretlerin ödenmemesi, mobbing, sağlık sorunları, iş koşullarının tek taraflı değiştirilmesi vb.) işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.
İşveren beni sebepsiz çıkarabilir mi?
30 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde, 6 aydan fazla kıdemi bulunan belirsiz süreli sözleşmeli işçiler iş güvencesi kapsamındadır. Bu işçilerin iş sözleşmesi geçerli bir neden olmadan feshedilemez. 30’dan az çalışanlı işyerlerinde ise ihbar süresine uyulmak kaydıyla sözleşme sona erdirilebilir.
Fazla mesai ücretimi alamıyorum, ne yapmalıyım?
Öncelikle fazla mesai yaptığınıza dair deliller toplayın (mesaj kayıtları, kamera görüntüleri, tanıklar, giriş-çıkış kayıtları). Ardından işverene yazılı ihtarname çekin. Sonuç alınamazsa arabuluculuk başvurusu yapın. Arabuluculuk başarısız olursa iş mahkemesinde alacak davası açın. Zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Mobbing (iş yerinde psikolojik taciz) durumunda haklarım nelerdir?
Mobbing mağduru işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı alabilir. Ayrıca manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Mobbingi ispat için yazılı belgeler, tanık ifadeleri ve psikolojik destek raporları önemli delil niteliği taşır.
İş davalarında avukat tutmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir, ancak iş hukukunun teknik yapısı ve ispat yükü nedeniyle avukat desteği şiddetle önerilir. Özellikle kıdem tazminatı hesaplaması, bilirkişi raporu itirazları ve istinaf süreçlerinde hukuki destek kritik önem taşır.